Euro-Mediterraanse Stichting voor de dialoog tussen culturen

Interculturele trends en sociale veranderingen in de Euro-Mediterrane regio

Posted on 17/06/2014

Door Ahmad Aminian en Marjon Goetinck (MEDEA Instituut)

Verschenen op de website van het MEDEA Instituut

De Anna Lindh Stichting heeft in 13 landen, waaronder België, een onderzoek verricht over interculturele trends in de Euro-Mediterrane regio. Het rapport”Euro-Med Interculturele Trends 2013″, is gebaseerd op opiniepeilingen van 13 500 mensen woonachtig aan beide kanten van de Middellandse zee en analyses van experts over actuele thema’s zoals “De Islam, het Westen en de moderniteit”, “de media en interculturaliteit”, “de verschillen en gelijkenissen in waardenstelsels” en “regionale vooruitzichten op vrede”.

Ahmad Aminian van het cultureel centrum Omar Khayam (lid van het Belgisch netwerk van de Anna Lindh Stichting) en Marjon Goetinck van het MEDEA Instituut (coördinator van het Belgisch netwerk) hebben de resultaten van de Belgische peiling onderzocht. De volgende analyse plaatst de resultaten in het kader van de actuele situatie in de Belgische burgermaatschappij in samenhang met de veranderingen die plaatsvinden in de Euro-Mediterrane regio.

anna lindh report

Analyse van de resultaten van de Belgische peilingen:

De blik van de Belgen ten opzichten van de Mediterrane regio

De beelden van de opstanden in Tunis en Cairo, gaan al sinds 2011 de wereld rond. De opstanden ten Zuiden van de Middellandse zee die in het begin een bron van hoop was, lijkt, door zijn aanhoudendheid, meer en meer onrust te wekken bij de Europeanen. Deze vrees komt deels door de politieke gevolgen hiervan maar ook vooral door de migratie die met deze gebeurtenissen gepaard gaan.

Bij de analyse van de resultaten in België van het onderzoek, gevoerd door de Anna Lindh Stichting, over interculturele trends en sociale veranderingen merken we een samenhang tussen de antwoorden van de Belgen en wat hierboven al werd aangehaald. De Belgen zijn eerder bezorgd over de gevolgen van de “Arabische Lente” op de democratie en de samenwerking met de Arabische landen van het Middellands Zeegebied: 39% van de Belgen denkt dat de gevolgen van de veranderingen in de regio negatief zullen zijn voor de Euro-Mediterrane relaties. 37% denkt dan weer dat de gevolgen eerder positief zullen zijn. Opmerkelijk is dat 12% geen mening over de kwestie heeft, wat zou kunnen duiden op een stijgende onwetendheid bij de Belgen over de belangrijke veranderingen in de Mediterrane regio.

De ondervraagden linken het Middellands Zeegebied voornamelijk aan Spanje, Italië en Frankrijk. Ver daarna komen de landen van het Zuiden en en Oosten van het gebied. Minder dan de helft van de landen die dit gebied vormen worden vernoemd (10 op de 23 landen). Dit wijst nogmaals op het nijpende tekort aan basiskennis over het gebied.

Daarnaast wijzen de resultaten van het onderzoek erop dat de interacties tussen Belgen en de landen ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee vooral gebeuren in een toeristisch of professioneel kader. Hierdoor blijft hun kennis over het gebied beperkt tot culinaire kennis en de plaatselijke levensstijl. Verder heeft 24% van de ondervraagden wel minstens een keer contact gehad met iemand die uit de Middellandse regio komt. Dit is op zich niet verwonderlijk aangezien België de laatste jaren een grote immigratiegolf van mensen uit het Middellandse Zeegebied heeft gekend. Het laatste decennium heeft België een toevloed van bijna een half miljoen immigranten van de regio gekend. Deze vormen nu 4,5% van de Belgische bevolking.

Over de kenmerken van de Mediterrane regio noemen de meeste Belgen op de eerste plaats de positieve kanten zoals de Mediterrane levensstijl, het voedsel, gastvrijheid en de gemeenschappelijke geschiedenis en cultureel erfgoed alvorens het negatieve naar boven te halen (conservatisme, rusteloosheid, onzekerheid, bron van conflicten). De Belgen appreciëren echter wel het belang van solidariteit binnen de families, spiritualiteit en de ethiek van de landen.  Opmerkelijk is dat het grootste deel van de ondervraagde Belgen hun leven zouden willen herbeginnen in een Europees of Westers land in plaats van in de landen ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee.

Migratiekwesties en sociale cohesie 

De migratie van Turken en Marokkanen naar België is begonnen na de Tweede Wereldoorlog. De Turkse en Marokkaanse gemeenschappen zijn de grootste niet-Europese gemeenschappen van België. Op 17 februari 1964 sloot de Belgische regering een bilateraal akkoord af met Marokko omtrent werving van Marokkaanse arbeiders, om aan de noden van de toenmalige economie te voldoen. Naar aanleiding daarvan wordt in 2014 de 50 jaar (Marokkaanse) immigratie gevierd.

De migratie-en integratiekwesties zorgen nog steeds voor woelige debatten in België en Europa. De problematiek rond de opkomst van religieus radicalisme, discriminatie, werkloosheid en afwijzing liggen in het hart van een samenleving die getekend is door diversiteit.

In het kader van respect voor andere culturen, is het grootste deel van de Belgen ervan overtuigd dat mensen van verschillende culturele, politieke of religieuze achtergronden over dezelfde rechten of kansen moeten beschikken om deel te nemen aan de maatschappij. Voor hen is de culturele en religieuze diversiteit belangrijk voor de welvaart van de samenleving. 46% van de Belgen ziet deze culturele en religieuze diversiteit echter als een bedreiging van de stabiliteit in hun samenleving.

Interculturele acties en dialoog in België 

Ondanks de vele obstakels voor sociale integratie, is het toch belangrijk de vooruitgang van culturele diversiteit en de ontwikkeling van informatienetwerken en samenwerking binnenin de Belgische maatschappij te benadrukken. Vooral de waardering van de identiteiten van de migranten en jongeren met migranten ouders is, in een land waar zoveel verschillende culturen samenleven, een essentiële maatregel. Zo zijn er bijvoorbeeld samenwerkingsprojecten tussen “belgo-belges” en jongeren van migranten die trachten de wederzijdse stereotypen te ontwortelen. Een belangrijk werkpunt bij zulke projecten is het zorgen voor een ruim publiek en zich niet enkel te beperken tot het publiek die al bewust is rond te thematiek. Om dit te bereiken moet er samengewerkt worden met de massamedia.

Besluit

Het beeld dat men heeft over de landen ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee en hun geschiedenis blijft beperkt tot een exotisch idee vol met vooroordelen. Dit is te wijten aan een onwetendheid bij de bevolking en een duidelijk gebrek aan informatie.  Deze bevinding benadrukt de noodzaak om op een kritische en dynamische manier diversiteit en gelijkheid op vlak van informatie en media naar voren te brengen om zo beide zijden van de Mediterrane regio te sensibiliseren, aan te zetten tot nadenken en aan te zetten tot actie.